เนื้องอกในมดลูก หรือ Uterine Fibroids / Leiomyomas เป็นก้อนเนื้อที่เกิดจากเซลล์กล้ามเนื้อของมดลูก โดยส่วนใหญ่เป็น ก้อนเนื้อไม่ร้ายและไม่ใช่มะเร็ง

ก้อนเนื้องอกอาจมีขนาดเล็กมากจนแทบไม่มีอาการ หรือมีขนาดใหญ่และกดเบียดอวัยวะใกล้เคียงได้ รวมถึงอาจมีเพียงก้อนเดียวหรือหลายก้อนในคนเดียวกัน

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ “เนื้องอกในมดลูกเกิดจากอะไร?”

ปัจจุบันยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดเพียงอย่างเดียวได้ แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน โดยเฉพาะ ฮอร์โมน พันธุกรรม และกลไกการเจริญเติบโตของเซลล์

สรุปเรื่องเนื้องอกในมดลูกที่ควรรู้ (Key Takeaways)

• เนื้องอกในมดลูกส่วนใหญ่เป็น ก้อนเนื้อไม่ร้าย
• สาเหตุที่แท้จริงยังไม่ทราบแน่ชัด
• ปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ เอสโตรเจน โปรเจสเตอโรน พันธุกรรม และสัญญาณการเจริญเติบโตของเซลล์
• อาการที่พบได้ ได้แก่ ประจำเดือนมาก ปวดท้องน้อย ปัสสาวะบ่อย ท้องโต หรือมีบุตรยากในบางราย
• บางคนไม่มีอาการและตรวจพบโดยบังเอิญ
• การมีปัจจัยเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะต้องเกิดเนื้องอก
• หากมีเลือดออกมาก ปวดรุนแรง หรือมีอาการซีด ควรพบแพทย์

เนื้องอกในมดลูกคืออะไร?

เนื้องอกในมดลูกเป็นก้อนที่เกิดจากเซลล์กล้ามเนื้อเรียบของผนังมดลูกและเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน

ลักษณะของก้อนอาจแตกต่างกันได้ เช่น

• อยู่ในผนังมดลูก
• ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก
• ยื่นออกด้านนอกของมดลูก
• มีเพียงก้อนเดียวหรือหลายก้อน
• มีขนาดเล็กหรือโตจนคลำได้

อาการจึงแตกต่างกันไปตาม ตำแหน่ง ขนาด และจำนวนของก้อน

เนื้องอกในมดลูกเกิดจากอะไร?

ยังไม่มีคำตอบเดียวที่อธิบายการเกิดเนื้องอกในมดลูกได้ทุกคน แต่หลักฐานทางการแพทย์พบว่าปัจจัยต่อไปนี้อาจมีบทบาท

1. ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน

ฮอร์โมนทั้งสองชนิดเกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตของเยื่อบุและกล้ามเนื้อมดลูก

เนื้องอกในมดลูกมักพบในช่วงวัยเจริญพันธุ์ และอาจมีแนวโน้มโตช้าลงหลังหมดประจำเดือนเมื่อระดับฮอร์โมนลดลง

อย่างไรก็ตาม การมีฮอร์โมนเหล่านี้เพียงอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเกิดเนื้องอก

2. ปัจจัยทางพันธุกรรม

เซลล์ของเนื้องอกบางก้อนอาจมีการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมที่ทำให้ตอบสนองต่อฮอร์โมนหรือสัญญาณการเจริญเติบโตมากกว่าปกติ

ผู้ที่มีมารดา พี่สาว น้องสาว หรือญาติใกล้ชิดที่มีเนื้องอกในมดลูก อาจมีโอกาสพบภาวะนี้มากขึ้น

3. กลไกการเจริญเติบโตของเซลล์

สารหรือสัญญาณบางชนิดในร่างกายอาจเกี่ยวข้องกับ

• การแบ่งตัวของเซลล์
• การสะสมของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน
• การขยายตัวของก้อน

กลไกเหล่านี้ยังอยู่ระหว่างการศึกษาเพิ่มเติม

อาหาร ความเครียด หรือพฤติกรรมทำให้เกิดเนื้องอกในมดลูกหรือไม่?

ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่า อาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง ความเครียด หรือรูปแบบการใช้ชีวิตเพียงอย่างเดียว เป็นสาเหตุโดยตรงของเนื้องอกในมดลูก

ดังนั้น หากพบเนื้องอก ไม่ควรโทษตนเองว่าเกิดจากการกินอาหารบางอย่างหรือใช้ชีวิต “ผิด”

อย่างไรก็ตาม การดูแลน้ำหนัก สุขภาพหัวใจและหลอดเลือด และสุขภาพโดยรวมยังคงมีประโยชน์ต่อสุขภาพในภาพรวม

ปัจจัยเสี่ยงของเนื้องอกในมดลูกมีอะไรบ้าง?

ปัจจัยต่อไปนี้มีความสัมพันธ์กับการเกิดเนื้องอกในบางงานวิจัย แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นสาเหตุโดยตรง

ปัจจัยที่พบร่วม	สิ่งที่ควรรู้
อยู่ในวัยเจริญพันธุ์	พบได้บ่อยในช่วงที่ยังมีประจำเดือน
มีประวัติครอบครัว	ผู้ที่มีญาติใกล้ชิดเป็นเนื้องอก อาจมีโอกาสพบมากขึ้น
มีประจำเดือนครั้งแรกเร็ว	อาจสัมพันธ์กับระยะเวลาที่ร่างกายสัมผัสฮอร์โมนนานขึ้น
น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน	อาจสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและระบบเผาผลาญ
ภาวะสุขภาพบางอย่าง	เช่น ความดันโลหิตสูงหรือความผิดปกติทางเมตาบอลิกบางชนิด ซึ่งยังอยู่ระหว่างการศึกษา

เนื้องอกในมดลูกมีอาการอะไร?

บางคนมีเนื้องอกในมดลูกแต่ ไม่มีอาการเลย และตรวจพบจากอัลตราซาวนด์หรือการตรวจสุขภาพโดยบังเอิญ

หากมีอาการ อาจพบได้ดังนี้

ประจำเดือนมากหรือนานกว่าปกติ

อาจมี

• เลือดออกมาก
• ประจำเดือนนานหลายวัน
• มีลิ่มเลือด
• อ่อนเพลียจากการเสียเลือด

ในบางรายอาจทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง

ปวดท้องน้อยหรือปวดประจำเดือนมากขึ้น

อาจรู้สึก

• ปวดหน่วง
• แน่นท้องน้อย
• หนักบริเวณเชิงกราน
• ปวดประจำเดือนมากกว่าที่เคย

ปัสสาวะบ่อย

หากก้อนมีขนาดใหญ่และกดกระเพาะปัสสาวะ อาจทำให้ปัสสาวะบ่อยขึ้นหรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด

ท้องผูกหรือถ่ายลำบาก

หากก้อนกดเบียดลำไส้หรือไส้ตรง อาจทำให้รู้สึกแน่นหรือถ่ายลำบาก

ท้องโตหรือคลำได้ก้อน

ก้อนที่มีขนาดใหญ่อาจทำให้หน้าท้องดูโตขึ้นหรือรู้สึกว่ามีก้อนบริเวณท้องน้อย

มีบุตรยากหรือมีปัญหาในการตั้งครรภ์

เนื้องอกบางตำแหน่งอาจมีผลต่อโพรงมดลูกหรือการฝังตัวของตัวอ่อน

อย่างไรก็ตาม ภาวะมีบุตรยากมีหลายสาเหตุ จึงต้องประเมินทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายร่วมกัน

เนื้องอกในมดลูกอันตรายไหม?

เนื้องอกในมดลูกส่วนใหญ่ ไม่ใช่มะเร็ง และบางคนไม่จำเป็นต้องรักษาหากไม่มีอาการหรือก้อนไม่มีผลกระทบต่อสุขภาพ

สิ่งที่แพทย์มักพิจารณา ได้แก่

• ขนาดก้อน
• จำนวนก้อน
• ตำแหน่ง
• อาการ
• อายุ
• แผนการมีบุตร
• การเปลี่ยนแปลงของก้อนเมื่อเทียบกับการตรวจครั้งก่อน

ดังนั้น การมีเนื้องอกไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทุกคน

ควรพบแพทย์เมื่อใด?

ควรพบสูตินรีแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

• ประจำเดือนมากผิดปกติ
• ประจำเดือนนานกว่าปกติ
• มีเลือดออกระหว่างรอบเดือน
• ปวดท้องน้อยหรือปวดเชิงกรานมากขึ้น
• รู้สึกแน่นหรือหนักบริเวณท้องน้อย
• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• ท้องโตขึ้นหรือคลำได้ก้อน
• มีบุตรยากหรือกังวลเรื่องการตั้งครรภ์
• อ่อนเพลีย หน้ามืด ใจสั่น หรือสงสัยภาวะโลหิตจาง

เมื่อใดควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว?

หากมีเลือดออกมากผิดปกติร่วมกับ

• หน้ามืด
• เป็นลม
• ใจสั่นมาก
• หายใจไม่อิ่ม
• อ่อนแรงอย่างชัดเจน
• ปวดท้องหรือเชิงกรานรุนแรง

ควรเข้ารับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว

ตรวจเนื้องอกในมดลูกอย่างไร?

การตรวจอาจเริ่มจาก

• ซักประวัติประจำเดือนและอาการ
• ตรวจร่างกาย
• ตรวจภายในตามความเหมาะสม
• อัลตราซาวนด์มดลูกและอุ้งเชิงกราน

แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมในบางกรณี ขึ้นอยู่กับขนาด ตำแหน่ง และลักษณะของก้อน

คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับเนื้องอกในมดลูก (FAQ)

Q: เนื้องอกในมดลูกคือมะเร็งหรือไม่?

A: ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง และเป็นก้อนเนื้อไม่ร้าย แต่ควรได้รับการประเมินหากมีอาการหรือก้อนมีการเปลี่ยนแปลง

Q: กินอาหารผิดทำให้เกิดเนื้องอกจริงไหม?

A: ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นสาเหตุโดยตรงของเนื้องอกในมดลูก

Q: มีเนื้องอกในมดลูกต้องผ่าตัดทุกคนไหม?

A: ไม่จำเป็น การรักษาขึ้นอยู่กับอาการ ขนาดก้อน ตำแหน่ง อายุ และแผนการมีบุตรของแต่ละคน

Q: เนื้องอกในมดลูกทำให้ประจำเดือนมากได้ไหม?

A: ได้ โดยเฉพาะเนื้องอกบางตำแหน่งที่มีผลต่อโพรงมดลูก อาจทำให้ประจำเดือนมากหรือนานกว่าปกติ

Q: เนื้องอกในมดลูกทำให้มีบุตรยากหรือไม่?

A: อาจมีผลในบางราย ขึ้นอยู่กับตำแหน่งและขนาดของก้อน แต่ภาวะมีบุตรยากมีหลายสาเหตุ จึงควรได้รับการประเมินแบบองค์รวม

ดูแลสุขภาพผู้หญิงในอุบลราชธานีและภาคอีสาน

สำหรับผู้หญิงใน จังหวัดอุบลราชธานีและพื้นที่ภาคอีสาน หากมีประจำเดือนมากผิดปกติ ปวดท้องน้อยเรื้อรัง ท้องโต หรือสงสัยว่ามีก้อนในมดลูก ควรเข้ารับการประเมินกับสถานพยาบาลที่มีบริการด้านสูตินรีเวชและการตรวจอัลตราซาวนด์ตามความเหมาะสม

หากกำลังพิจารณา บริการสุขภาพผู้หญิงหรือหัตถการบริเวณจุดซ่อนเร้นที่โรงพยาบาลศัลยกรรมวินส์ จังหวัดอุบลราชธานี และมีประวัติเนื้องอกในมดลูก ประจำเดือนมาก หรืออาการผิดปกติทางนรีเวช ควรแจ้งประวัติให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบก่อนเข้ารับบริการ เพื่อประเมินความเหมาะสมอย่างปลอดภัย